fa ارزیابی و بررسی تطبیقی اثرات اقتصادی صنعت گردشگری در استان های منتخب شمالغرب و مرکزی ایران، مبتنی بر روش های تصمیم گیری چند معیاره <p style="font-style: normal; text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:IRANsans;"><span style="color:black;">افزایش سریع تقاضای گردشگری از دهه ۱۹۶۰ که خود محصول پیشرفت حمل و نقل خاصه ناوگان هوایی و نیز بهبود شرایط اقتصادی ناشی از اتمام جنگ جهانی دوم بوده، موجب شد تا بسیاری از کشورهای بسیاری وارد بازارهای جهانی آن شوند؛ بی آنکه از تبعات منفی اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و زیست محیطی آن مطلع بوده و هزینه های آن را بررسی کرده باشند. چندانکه در دو دهه گذشته، تجارب اغلب این کشورها به ویژه جوامع در حال توسعه، اهمیت این بررسی ها را مشخص کرده اند. اتکاء بیش از حد به درآمدهای گردشگری و کم رنگ شدن سایر فعالیت های اقتصادی و افزایش نابرابری‌های اقتصادی نواحی درون کشوری-&nbsp;</span><span style="color:black;">که برخلاف رسالت اقتصادی این صنعت است- از مهم ترین تبعات منفی گردشگری محسوب می‌شود. مناطق جنوب شرق آسیا و خاورمیانه و آمریکای مرکزی (لاتین)، از مصادیق مقوله مذکور بشمار می‌رود. از این رو بررسی و تحلیل منشاء و تبعات این روند، مهم ترین گام در کاهش آن محسوب می‌شود. پژوهش حاضر، سنجش میزان نابرابری توسعه زیرساخت&shy;‌های گردشگری در استان‌&shy;های منتخب مرکزی و شمالغرب- شامل استان‌های آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل و استان‌های اصفهان، کرمان و یزد را هدف قرار داده و نقش گردشگری در این نابرابری‌&shy;ها را در قالب استانی بررسی می‌&shy;کند. دلیل انتخاب این استان‌ها، رویکرد ناحیه ای است چرا که این استان ها از نظر اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و جغرافیای طبیعی، مشابهت‌های بسیاری داشته و در قالب یک ناحیه همگون قابل طرح و بررسی اند. در این تحقیق جامعه و نمونه آماری تحقیق به صورت نمونه گیری تصادفی خوشه ای به تعداد ۳۸۴ نفر به همراه مطالعات اسنادی و کتابخانه‌&shy;ای و نیز مشاهدات میدانی و استفاده از پرسشنامه بوده است. در تحلیل داده‌&shy;ها از طریق آزمون‌های آماری در نرم افزار </span><span dir="LTR"><span style="color:black;">SPSS</span></span><span style="color:black;"> بوده و به منظور اولویت &shy;بندی و ارزیابی معیارها و لایه‌&shy;های اطلاعاتی در رابطه با تعیین وزن آن&shy;ها از روش&shy;‌های تحلیل تصمیم &shy;گیری چند معیاره </span><span dir="LTR"><span style="color:black;">(MCDM)</span></span><span style="color:black;"> مبتنی بر روش تاپسیس</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">(TOPSIS)<span style="color:black;"> </span></span></span>&nbsp;<span style="color:black;">استفاده گردید. </span><span style="color:black;">کارکرد و اثرات اقتصادی گردشگری در مؤلفه‌ نابرابری‌های ناحیه‌ای در استان‌های مورد مطالعه بر اساس نتایج نشان داد که استان اصفهان با ضریب (۰/۸۲۹) در رتبه یک قرار گرفته، آذربایجان شرقی با مقدار (۰/۷۴۸) در رتبه دو، یزد&nbsp; با ضریب (۰/۷۷۹) در رتبه سه، استان کرمان در رتبه چهار با ضریب (۰/۷۷۸)، استان آذربایجان غربی با مقدار (۰/۷۵۶) در رتبه پنج و استان اردبیل با ضریب (۰/۷۴۹) در رتبۀ ششم قرار گرفته است. در نتیجه بیشترین تأثیرات اقتصادی گردشگری بر توسعۀ ناحیه‌ای متوجه استان اصفهان و کمترین میزان آن متوجه استان اردبیل بوده است. با در نظر گرفتن نتایج نهایی مدل، می‌توان گفت که بهره مندی استان‌های نواحی مرکزی از کارکرد و اثرات اقتصادی گردشگری نسبت به نواحی شمالغرب ایران بیشتر و مؤثرتر بوده است. ارایه پیشنهادات مبتنی بر نتایج و یافته های تحقیق، آخرین بخش از پژوهش حاضر را شامل می شود.</span></span></span><br> <span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Calibri,sans-serif;"></span></span></span><span dir="LTR"></span></p> <p style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><span style="font-family:Times New Roman;">The rapid increase in tourism demand since the 1960s has led many entrepreneurs and governments in different countries to invest in this industry without a detailed analysis of its costs and benefits. This trend followed by and regional inequalities as well as economic, environmental and social problems. By identifying regional inequalities also finding the source of these inequalities, effective solutions can be provided to reduce it and the integrated dynamics of different regions. Therefore, the present study aims to measure the inequality of tourism infrastructure development in the central and related provinces and examines the role of tourism development in reducing regional inequalities. In this study, the statistical population and sample were selected as cluster random sampling including 384 people via documentary and library studies as well as field observations and questionnaire. Data were analyzed by statistical tests in SPSS software and in order to prioritize and evaluate the criteria and layers of information in relation to their weight, multi-criteria decision analysis methods based on TOPSIS method were used.&nbsp; Economic function of tourism in the component of regional inequalities in the studied areas based on the results showed that Isfahan province with a coefficient (0.829) is first, East Azerbaijan with a coefficient (0.784) is second, Yazd with a coefficient (0.779) is third, Kerman province is fourth with a coefficient (0.778), West Azerbaijan province is fifth with a coefficient (0.756) and Ardabil province is sixth with a coefficient (0.749). As a result, the most economic effects of tourism on the regional development are seen in Isfahan province and the least in Ardabil province. Considering the final results of the model, it can be said that the central regions have more economic and tourism functions than the northwestern regions of Iran.</span></span></p> گردشگری, نابرابری ناحیه ­ای, تصمیم­ گیری چند معیاره, TOPSIS Tourism Impacts, Regional Inequality, Multi-criteria decision making (MCMD) & TOPSIS Models. 1 27 http://tr.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2533-1&slc_lang=fa&sid=7 Ali Asghar Mounesan علی اصغر مونسان a.moonesan@iau-tnb.ac.ir No Faculty member of the Faculty of Engineering, Islamic Azad University, North Branch of Tehran, Tehran, Iran عضو هیات علمی دانشکده فنی مهندسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شمال تهران، تهران، ایران Fatemeh Fekri فاطمه فکری fatemeh.fekri1992@gmail.com No PhD Student, Faculty of Geography and Urban Planning, University of Tabriz, Tabriz, Iran دانشجوی دکتری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Rahim Heydari Chianeh رحیم حیدری چیانه rheydari@tabrizu.ac.ir Yes Associate Professor, Faculty of Geography and Urban Planning, University of Tabriz, Tabriz, Iran دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران